Socjologia - Socjologia1

Socjologia - (socjus - społeczne, logos - nauka) - [Szczepański] - to nauka o zbiorowościach ludzkich, której przedmiotem badań są zjawiska i procesy tworzenia się różnych form życia zbiorowego ludzi, struktury tych zbiorowości, zjawiska i procesy zachodzące w tych zbiorowościach, wynikające ze wzajemnego oddziaływania ludzi na siebie, siły skupiające i rozbijające te zbiorowości, zmiany i przekształcenia w nich zachodzące.
Wyróżniamy:
podział formalny - np. grupy na studiach podzielone przez dziekanat
podział nieformalny - np. grupy koleżeńskie
Socjologa interesuje np. system przygotowywania się do egzaminów, sporządzanie notatek, wszystko co się dzieje w grupie, dynamika zbiorowości. Przysłowia, mądrości ludowe - mają charakter potoczny, mówią o społeczeństwie, często stają się punktem wyjścia do badań. Cechy naukowej obserwacji, która jest podstawą badań socjologicznych:
1. Musi być ścisła - obserwator musi być pewny, że wszystko przebiega ściśle z jego obserwacjami. Pojęcie większości jest nieścisłe (np. 50 i 1, lub 90%).
2. Dokładność - możliwość zmierzenia dokładnie, zależy od rodzaju badań lub dziedziny badań.
3. Systematyczność - zbieranie danych w sposób zorganizowany, zgodnie z ogólnie przyjętymi zasadami.
4. Zapisywanie - utrwalanie danych
5. Obiektywizm - każdy socjolog należy do społeczeństwa, dlatego ma trudności ze stanięciem poza nim i byciem obiektywnym. Źródła socjologii pochodzą ze starożytnej Grecji. Pierwsza teoria społeczna wymyślona przez Platona - "Społeczeństwo". Zaproponował społeczne rozwiązania, dostrzegał wady demokracji. Społeczeństwo idealne to takie, w którym każdy znajduje swoje miejsce w grupie społecznej:
- rzemieślnicy
- wojownicy
- filozofowie (sprawowanie władzy)
Arystoteles (myśliciel grecki) duże zainteresowanie jednostką i jej powiązaniami ze społeczeństwem.
W średniowieczu socjologią nikt się nie interesował.
Oświecenie XIX w. - August Comte - twórca pozytywizmu, ojciec socjologii "Filozofia pozytywna". Wyodrębnił socjologię z filozofii. Nie był twórcą słowa "socjologia". Po raz pierwszy użył go Simon. Dyscyplina ta może opierać się na naukowych obserwacjach a nie spekulacjach, czy autorytetach.
Herbert Spencer 1876 r. - "Zasady socjologii". Twórca pierwszej teorii socjologicznej - ewolucjonizm społeczny, sformułował koncepcję, że społeczeństwo jest ogniwem w rozwoju organizmów żywych, skoro człowiek i społeczeństwo to ogniwo, to można je badać w ten sam sposób jak robią to nauki przyrodnicze.
Emil Durkheim - pierwszy rozwinął metodologię badań socjologicznych. Przedstawiciel socjologizmu, socjologia ma swoje metody badań, społeczeństwo ma swój odrębny byt, można je wyróżnić ze świata organizmów żywych.
Socjologia najszybciej rozwinęła się w USA. Kierunki socjologii:
- socjobiologia - ma swoje korzenie w ewolucjonizmie
- funkcjonalizm - nawiązuje do Durkheima, twórcą jest Bronisław Malinowski. Zwartą koncepcje przedstawił Talcott Parsons z USA.
- interakcjonizm - od niego wywodzi się teoria komunikacji. Charles Cooley - społeczeństwo jako wynik interakcji. Georg Herbert Mead.
- teoria konfliktu społecznego - Dahrendorf, Coser. Metody socjologów:
1. Badania statystyczne - statystyka i demografia to dziedziny, z których może korzystać socjologia
2. Kwestionariusz ankiety, respondent - człowiek, który jest przedmiotem badań, ilościowa metoda badawcza, niezbyt skuteczna.
3. Kwestionariusz wywiadu - osobiste spotkanie z respondentem, badania jakościowe, jakość decyduje o wynikach.
4. Badania uczestniczące - socjolog staje się członkiem grupy, którą chce zbadać.
5. Studia przypadku - dokładna analiza konkretnych przypadków
6. Monografia - dokładny opis przypadku
7. Analiza biografii i autobiografii
8. Obserwacje Gdzie pracują socjologowie:
1. funkcja doradcza - od menadżerów po zarządzających państwem
2. wszędzie tam, gdzie określa się postawy społeczne - dział marketingu, public relations.
3. nauczyciele
4. prowadzą niezależne badania
WIĘZI SPOŁECZNE
Więzi to jedne z przyczyn, dla których ludzie żyją w zbiorowościach, zachowania społeczne odziedziczyliśmy po zwierzęcych przodkach.
Styczność przestrzenna - pierwszy akt spostrzeżenia innych osób
Styczność psychiczna - rejestrowanie cech zewnętrznych, prowadzi do wyciągania wniosków. Może być bezpośrednia lub pośrednia.
Kiedy te cechy sprawią, że sformułujemy jakąś postawę wobec tej osoby np. rozmowa, to mamy do czynienia z łącznością psychiczną - jest to wzajemne zainteresowanie, które prowadzi do powstania postaw.
Styczność społeczna - wynika ze styczności psychicznej dokonujemy czynności w stosunku do osoby wcześniej zauważonej, układ na który składają się dwie osoby, które wykazują wzajemne zainteresowanie, jedna z tych osób posiada wartość, która jest przedmiotem zainteresowania.
Wyróżniamy styczności
- przelotne - np. kupno gazety w kiosku
- trwałe - codzienne kupno gazety w tym samym kiosku
1. prywatne - pożyczenie długopisu od kolegi
2. publiczne - wykładowca - grupa.
a) osobiste - cechy i sprawy osobiste są wartości łączącą strony
b) rzeczowe - rzeczy są wartości łączącą strony
* pośrednie - wykład, telewizja, korespondencja
* bezpośrednie - osobiste kontakty
W ramach styczności my wzajemnie oddziałujemy na siebie. Wzajemne oddziaływania to całość życia społecznego. Jest to układ w którym występują dwie strony, podejmują one zachowania, które oddziałują na drugą stronę. Przebiegają one zgodnie z ustalonym wzorem, który jest akceptowany i rozumiany przez obie strony. Tylko ten wzór zapewnia nam efektywność. Wszelkie spotkania przelotne przebiegają bez wzoru. Oddziaływania prowadzą do różnych zachowań (np. przymus, nakłanianie, stworzenie opozycji - reakcji obronnej, kompromis, podporządkowanie)
Stosunki społeczne - powstają przez wzajemne oddziaływania. To układ między dwoma stronami. Mogą to być jednostki, grupy społeczne. Łącznik to coś, co sprawia, że dwie strony się sobą zainteresowały - przedmiot interes, sytuacja. Musi istnieć układ powinności i obowiązków akceptowany przez dwóch partnerów. W wyniku stosunków społecznych powstają instytucje społeczne - zespół urządzeń o charakterze materialnym i niematerialnym pozwalającym członkom społeczeństwa na wykonywanie określonych funkcji, których celem jest zaspokajanie potrzeb członków społeczeństwa.
Więź społeczna - zorganizowany system stosunków, (instytucje i środki kontroli społecznej) skupiający jednostki i grupy w całość zdolną do trwania i rozwoju. Instytucja dotyczy również stosunków nieformalnych np. rodzina. KULTURA Społeczność, która nie uległa rozwojowi to społeczność pierwotna.
Różnice między społeczeństwami wynikają z kultury.
Kultura - ogół wytworów działalności ludzkich materialnych i niematerialnych wartości i uznawanych sposobów postępowania zobiektywizowanych i przyjętych w dowolnych zbiorowościach, przekazywanych innym zbiorowościom i następnym pokoleniom.
Nie każda rzecz jest elementem kultury. Kulturą jest to, co jest:
- zobiektywizowane - wykracza poza jednostkę i staje się przedmiotem zachowania innych.
- jest rozpowszechnione w czasie i przestrzeni Elementy kultury:
1. cechy kulturowe - uścisk dłoni, pocałunek
2. kompleksy kulturowe - to złożenie kilku cech np. taniec, muszą się złożyć cechy kulturowe
3. konfiguracja kulturowa - seria kompleksów skoncentrowana na jednej działalności (rodzina: narzeczeństwo - ślub - miesiąc miodowy - rozwód) Funkcje kultury:
1. socjalizująca (uspołeczniająca) - polega na przystosowywaniu jednostki do życia w społeczeństwie od momentu narodzin po śmierć, proces przebiega permanentnie automatycznie, nieświadomie, zachowania innych są dla nas wzorem
2. ustalanie kryteriów i systemów wartości - kultura mówi co jest ważne, wartościowe, a co nie.
3. ustalanie wzorów zachowania - ustalanie praw i obowiązków, które dotyczą nas w zależności od tego, gdzie się znajdujemy. Wzory to reguły, które mówią co nam wolno, a co nie. Subkultura - kultura grupy, która nie podziela kultury pozostałego społeczeństwa. Jeżeli dana subkultura walczy w kulturą to jest kontrkulturą (gang). Walczą z wartościami obowiązującymi w szerokiej społeczności. GRUPY SPOŁECZNE Założenia teoretyczne odnośnie grup społecznych
1. Grupy są zjawiskiem powszechnym, wszędzie, gdzie są ludzie są i grupy
2. Grupy wywierają wpływ na członków
3. Wpływ grupy może być pozytywny lub negatywny
4. Wiedza o grupie społecznej służy praktyce Cechy grupy:
1. Cel do którego zmierza musi być zrozumiały przez członków. Im jest jaśniejszy tym jednostki chętniej go realizują. Czasem kilka celów może być sprzecznych. Mogą być ustalone instytucjonalnie lub pojawiają się w wyniku interakcji.
2. Norma - reguły, które określają w jaki sposób członkowie powinni się zachowywać. Formalna wynika z regulaminów, nieformalna - wynika z interakcji. Służą do kontroli zachowań członków grupy. Członkowie przyswajają je przez obserwacje, naśladowanie. Odchylenia od norm wiążą się z sankcjami. Kara ma miejsce, gdy członek zachowuje się sprzecznie z normami. Nagroda jest przyznawana za przestrzeganie norm. 3. Struktura - zróżnicowanie wewnętrzne grupy.
a) władzy - wynika z relacji między szefami, a zależnymi od nich. Może być formalna (środowisko w pracy) lub nieformalna (koleżeńska grupa).
b) socjometryczna - mówi o atrakcyjności interpersonalnej (kto jest lubiany, a kto nie). Istnieje gradacja uznawania osób za lubiane. Może być pozytywna tzn. uznawana atrakcyjność osób lub negatywna tzn. układ związany z negatywnymi osobami (od najbardziej nie lubianych przez tolerowanych do lubianych).
c) komunikacji - mówi o tym jak członkowie się komunikują. Może pokrywać się ze strukturą socjometryczną, może wynikać ze struktury władzy. Może być od dołu do góry tzn. informacje przekazywane z dołu do góry lub odwrotnie.
d) awansu - możliwość przesuwania się w górę po pionowej linii struktury w grupie. Związana jest z formalnym funkcjonowaniem grupy. Może być też nieformalna.
4. Funkcje grupy:
a) jawne - prokreacja, zapewnienie rozwoju dzieci (w przypadku rodziny)
b) ukryte - chęć zmniejszenia płaconych podatków
Czasem funkcja jawna może być w sprzeczności z funkcją utajoną.
* świadome - to te, które członkowie rozumieją i są członkami grupy ze względu na te funkcje
* nieświadome - członkowie nie wiedzą, że dana grupa pełnić taką funkcję
? rzeczywiste - realnie grupa je wykonuje
? nierzeczywiste - grupa powinna je wykonywać, ale ich nie wykonuje Każda osoba ma miejsce i status w grupie. Status to wypadkowa pozycji i prestiżu. Prestiż wynika z cech np. umiejętności, wiedzy. Pozycja to miejsce w strukturze. Grupy społeczne w socjologii:
I. Podział ze względu na ilość członków
a) małe - w których wszyscy mogą spotkać się osobiście.
b) duże - członkowie nie są w stanie się poznać osobiście.
Podział zależy od ilości kontaktów, a to zależy od tego dlaczego ta grupa powstała. Nie ma wskaźników jednoznacznych.
II. Podział
a) formalne - wynikają z przepisów, regulaminów, istnieją kryteria członkostwa np. wiedza, musimy przejść rekrutację, często członkami zostajemy nie dobrowolnie.
b) nieformalne - jesteśmy dobrowolnie, bo członkostwo jest nam potrzebne np. dla przyjemności. Rekrutacji nie ma, albo jest łagodna.
III. Podział Charlesa Cooley'a
a) pierwotne - dominują więzi o charakterze pierwotnym, bezpośrednie, całkowite, zostajemy członkami ze względu na nasze cechy lub cechy innych członków grupy. Spotykamy się tylko twarzą w twarz. Więzi są całkowite - członkowie poznają się całkowicie (wady i zalety), niczego nie ukrywamy. Wynika to z tego, że są to małe grupy np. rodzina.
b) wtórne - więzi pośrednie, rzeczowe i częściowe. Pośrednio istnieje instytucja lub coś, co sprawia, że należymy do tej grupy. Rzeczowe, bo nie atrakcyjność osobowa decyduje o należności do grupy. Częściowe, bo nikt nie ujawnia swoich osobistych cech, ujawniamy to co jest istotne w danej grupie.
IV. Podział F. Tomniesa
a) gemeinschaft - wspólnota - więzi pierwotne, nie musi to być mała grupa np. naród lub grupa etniczna, wspólnota istnieje ze względu na emocjonalne więzi, nie musi być kontakt osobisty.
b) gesellschaft - zrzeszenie - grupa o charakterze wtórnym, rzeczowym.
Jednym z rodzajów grup są grupy odniesienia. Mogą być grupy pozytywnego odniesienia (takie, do których dana jednostka aspiruje, aby być ich członkiem). Grupy negatywnego odniesienia (takie, do których jednostka nie chce należeć). Często proces dążenia przebiega półświadomie. Grupa społeczna to pewien złożony układ społeczny wynikający z powiązania osób wokół wspólnych wartości.
Ważnym elementem istnienia grupy jest świadomość grupowa - wypadkowa identyfikacji z grupą. Od niej zależy trwałość grupy, relacje z innymi grupami.
Każda grupa społeczna wyznacza jednostce rolę społeczną, czyli zespół praw i obowiązków, których trzeba przestrzegać, żeby być w tej grupie. Grupa istnieje dzięki wypełnianiu tych ról przez członków. Konformizm - każda grupa wytwarza poziom uniformizacji postaw członków grupy, akceptowanie norm i posiadanie poglądów zgodnych z grupą, uleganie naciskom grupy, rodzi się bo wszyscy mamy potrzebę przynależności do grupy. Może doprowadzić do skrajności. Czynniki, które przyczyniają się do różnic społecznych:
1. Ekonomiczne - zamożność, samochód
2. Płeć
3. Wiek Stratyfikacja społeczna - to strukturalna nierówność między różnymi grupami ludzi. Są to warstwy społeczne (uwarstwienie społeczne).
Systemy stratyfikacji:
1. Niewolnictwo - czasy starożytne, skrajna forma nierówności, system, który zezwala na to aby jedna osoba mogła posiadać drugą osobę. Niewolnik to osoba pozbawiona praw.
2. Kastowość - związana z kulturą hinduską, związany z wiarą. Bramini - stoją najwyżej, Nietykalni - stoją najniżej w hierarchii. Wiara w reinkarnację. Kasty nie można zmienić. Trzeba przez całe życie być w kaście, w której się urodziło.
3. Feudalizm (system stanowy) - Folwark szlachecki charakteryzował się silnymi więziami emocjonalnymi, niezależnie o tego czy jest się panem, czy parobkiem.
Folwark jest typowo europejskim systemem, ale istnieje np. w Australii. Feudalizm zakłada istnienie warstw społecznych, każda posiada prawa i obowiązki:
I. arystokracja
II. kler - więcej przywilejów niż arystokracja np. zwolnienie z podatków
III. stan III - handlarze, kupcy, rzemieślnicy, chłopi
Obecnie taki system nie istnieje. Nie powoduje on segregacji, można przemieszczać się z warstwy do warstwy.
4. Klasowość - klasy nie są ustalane prawnie, ani religijnie, członkostwo nie jest dziedziczone, jest płynne (nie regulowane), brak granic między klasami, pozycja nie jest dana z urodzenia. Jednostka sama decyduje o swojej klasie.
System ten jest bezosobowy - nierówności dotyczą czynników ekonomicznych, ale nie można go rozróżnić na I rzut oka. Po wyglądzie nie można wyróżnić klasy.
Czynnik ekonomiczny wyróżnia podział na klasy.
Klasa społeczna - Karol Marks - duża grupa społeczna, którą charakteryzuje określony stosunek własności do środków produkcji.
I. robotnicza (proletariat) - nic nie posiada oprócz siły pracy swoich rąk.
II. kapitaliści (burżuazja) - duża grupa, właściciele środków produkcji.
Grupy pośrednie
- inteligencja (nie jest klasą społeczną)
Tersten Werbler
- próżniacza
- pracująca
Max Weber - stwierdził, że istnieje kryterium kulturowe (styl życia) tzn. że podział na warstwy (stany) społ. wynika ze statusu, prestiżu życia. Istnieje również kryterium polityczne - duże grupy połączone celami i interesami (partie polityczne). Współcześnie w Wielkiej Brytanii istnieje:
1. Klasa wyższa - najbogatsi, dzieli się ich na tzw. stare (ci, którzy zdobyli pieniądze poprzez majątki ziemskie i inwestycje ich przodków) i nowe pieniądze (finansiści, giełda)
2. Klasa średnia
a) stara klasa średnia (średni i mały biznes, farmerzy)
b) wyższa klasa średnia (menedżerowie, wolne zawody)
c) niższa klasa średnia (pielęgniarki, obsługa biur)
3. Klasa pracująca - "niebieskie kołnierzyki" (ludzie utrzymują się z pracy własnych rąk).
4. Margines - ludzie poza klasami - bezrobotni, emigranci Współcześnie w USA:
1. Klasa wyższa wyższa
2. Klasa wyższa średnia
3. Klasa wyższa niższa
4. Klasa średnia wyższa
5. Klasa średnia średnia
6. Klasa średnia niższa
7. Klasa niższa wyższa
8. Klasa niższa średnia
9. Klasa niższa niższa
10. Klasa underklass
Podział odbywa się na podstawie kryterium dochodu i dobrobytu oraz zawodu i wykształcenia. Podział wiąże się z prestiżem. Każda klasa jest silnie zróżnicowana. POLSKA:
Występują tu znaczne trudności w wyróżnieniu klas. Cechy charakterystyczne to:
1. Obciążenie przeszłością komunistyczną
2. Brak klasy średniej
3. Rola klasy chłopskiej - liczna klasa, zróżnicowana Podział (elementy struktury społecznej)
1. Robotnicza klasa - utrzymuje się z pracy rąk, liczna, silna np. górnicy, hutnicy
2. Chłopska - zróżnicowana
3. Inteligencja - wolne zawody: lekarze, nauczyciele
4. Rządzący - mała, ale ma dużą władzę
5. Prywatni producenci - obecnie warstwa maleje
6. Spółdzielcy
7. Handlowcy - obecnie maleje RUCHLIWOŚĆ SPOŁECZNA
Jest to ruch jednostek lub grup społecznych pomiędzy różnymi społeczno ekonomicznymi pozycjami.
Typy:
1. Horyzontalna - przemieszczanie się jednostek lub grup w przestrzeni geograficznej, zmiana społeczności na inną, ale bez zmiany statusu.
2. Wertykalna - ruch jednostek w pionie, przesuwanie się po drabinie społecznej w dół lub w górę.
3. W ramach jednej generacji (wewnątrz pokoleniowa) indywidualne kariery.
4. Między generacyjna - między pokoleniowa - ruchliwość jednostki w stosunku do rodziców. Czynniki wpływające na ruchliwość pionową:
1. indywidualne - pochodzenie, wykształcenie, zawód, pochodzenie etniczne, płeć, uroda, umiejętności interpersonalne.
2. strukturalne - innowacje technologiczne, zmiany w strukturze społecznej, przesuwanie całych grup po drabinie społecznej, dyskryminacje.
Konflikt społeczny Konflikt społeczny występuje w społeczeństwie od zawsze. Jest zjawiskiem uniwersalnym, występuje w każdej kulturze i na każdej płaszczyźnie życia. W latach 50-tych pojawił się tzw. funkcjonalizm, który wyjaśniał problemy na podstawie stanu harmonii i ładu. Ta koncepcja spotkała się z dużym sprzeciwem, ponieważ inni socjologowie twierdzili, że społeczeństwo opiera się na konflikcie a nie na harmonii.
Konflikt - to wszelkie spory, konkurencja pomiędzy dwoma stronami
Konflikt - walka ludzi o odmiennych wartościach lub o dostęp do wartości i władzy.
Konflikt [wg J. Burtona] to odmienny typ sytuacji od sprzeczności, jest uwikłany w ludzkich potrzebach, emocjach. Ma miejsce, gdy osoby w tym stanie odczuwają zagrożenie społeczno - fizyczne. Zagrożenie czujemy, gdy nie możemy realizować swoich potrzeb.
Sprzeczności to sytuacje negocjowalne, stanowią konstruktywny element życia społecznego
W konfliktach są strony A i B, strony stoją na określonych pozycjach. Pozycje nie mają ze sobą nic wspólnego. Spór z takimi osobami, dopóki nie dojdzie do związków, jest bezpodstawny. Kiedy pojawiają się interesy, występuje już część wspólna. Jednym z interesów jest czas (stronom zależy, aby nie marnować czasu). Widzimy wspólny interes i zaczynamy się dogadywać. Do tego momentu są to kwestie negocjowalne. Oprócz interesów każdy ma potrzeby i wartości. Celem człowieka jest zaspokojenie wszystkich potrzeb. Potrzeby elementarne wszyscy mają takie same. Kiedy nie możemy zrealizować swoich potrzeb dochodzi do sytuacji konfliktowej. W przypadku wartości walczymy o utrzymanie ich. Konflikty o potrzeby i wartości są nie negocjowalne, są najważniejszymi przyczynami konfliktów. Typologia konfliktów:
1. Ze względu na różnorodność stron konfliktu
a) interpersonalne
b) w grupach
* mikrokonflikty (skala zaangażowanych osób, a nie skala problemu)[małe grupy]
* makrokonflikty (w dużej grupie np. między państwami)
* między jednostką a grupą
* między grupami a organizacjami
* między organizacjami
c) intrapersonalny - wewnątrzosobowy
2. Ze względu na treść konfliktu wyróżniamy:
a) religijne (główną przyczyną jest religia)
b) etniczne (między grupami etnicznymi)
c) polityczne
d) ekonomiczne (pracodawca - pracownik)
e) ideologiczne (między partiami)
f) kulturowe (między mniejszościami a większościami narodowymi)
g) ekologiczne
3. Podział Lewisa Cosera:
a) realistyczne - mają określoną przyczynę i źródło np. walka o terytorium
b) nierealistyczne - źródłem są ludzkie namiętności i emocje, chęć narzucenia innym swoich wartości, wyładowanie emocji na kimś.
Metody i techniki rozwiązywania konfliktów:
1. Niedopuszczanie do wybuchu - unikanie konfliktu, stłumienie, unikanie sytuacji konfliktowych jest niebezpieczne, bo prowadzi do gromadzenia emocji.
2. Rozpoczęcie nieformalnej dyskusji nad problemem, by uniknąć rozwinięcia się konfliktu, zależy od naszych umiejętności przekazywania.
3. Negocjacje - ułożenie stosunków pomiędzy stronami konfliktu. Podstawą jest dobrowolność stron w dyskusji, wolontarystyczność. Mogą być formalne lub nieformalne.
4. Formy zaangażowania trzeciej osoby w negocjacje:
a) mediacje - forma rozmów prowadzona przy pomocy trzeciej strony (całkowicie neutralne, nie mają związków ze stronami, muszą być zaakceptowani przez obie strony, nie mają prawa użycia autorytetu w procesie rozwiązania problemu). Mediator nie podaje rozwiązania, nie opowiada się po żadnej ze stron, pomaga tylko w rozmowach.
b) arbitraż - prosimy trzecią osobę o zadecydowanie w konflikcie (sąd)
c) strona, którą prosimy o użycie siły w rozwiązaniu problemu.
MODEL ZARZĄDZANIA SYTUACJAMI KONFLIKTOWYMI

Każda strona konfliktu ma osobiste cele. Konflikt zawsze zachodzi między ludźmi. W różny sposób możemy zarządzać konfliktami.
Rywalizacja - jedna strona przegrywa, a druga wygrywa. Konflikt o sumie zero. Wygrana jednej osoby powoduje przegraną drugiej.
Unikanie - małe cele dla mnie, jedna strona uznaje, że drugi człowiek nie jest partnerem do dyskusji, zezwalam na własną przegraną. Należy się zastanowić, czy warto wchodzić w konflikt.
Kompromis - czasami cele są ważne, ale nie w 100 % muszą być zrealizowane, rezygnujemy z czegoś, obie strony odnoszą małe zwycięstwo. Stosujemy, gdy wiemy, że strony konfliktu są tak samo silne i alternatywą jest wzajemne pokonanie się.
Adaptacja - czasami rezygnujemy z osobistych celów, wtedy adaptujemy się do drugiej strony konfliktu. Jedna strona się poddaje, a druga strona wygrywa.
Współpraca - cele i ludzie w konflikcie są dla nas bardzo ważni, przy czym obie strony muszą czuć tak samo. Obie strony wygrywają. Współpracę stosujemy, kiedy cele się pokrywają, kiedy więcej możemy osiągnąć w dwójkę niż samemu. Czynniki, które decydują o tym, które rozwiązanie konfliktu wybieramy:
1. Nasze umiejętności rozwiązywanie konfliktu
2. Analiza umiejętności i zdolności drugiej strony
3. Analiza sytuacji, w której jesteśmy
NARÓD JAKO WSPÓLNOTA Teorie narodu:
1. Naturalistyczne (biologiczne) - interpretują naród jako naturę biologiczną np. ewolucjonizm. Przynależność narodową dziedziczymy od przodków, cechy narodowe mamy zakodowane w genach.
2. Politologiczne - naród to forma życia państwowego, każdy naród dąży do zbudowania własnego państwa. Każda grupa narodowa powinna dążyć do własnego terytorium. Skoro naród buduje państwo, to powinno być ono jednonarodowe, czyli czyste.
3. Kulturowe - naród jest wspólnotą kulturową, zbiorowość, która łączy się wokół kultury (język, wartości, normy, tradycja, kultura). Stanisław Ossowski - Naród to grupa społeczna, która akceptuje narodowe, historycznie ukształtowane wzory więzi społecznych, wszczepia je w świadomość swoich członków i podejmuje wysiłek pełnienia roli narodów w szerszej strukturze społecznej świata. Naród jest zbiorowością, której istnienie zależy od świadomości narodowej. Ernest Gellner - Naród analizuje rozwój społeczeństwa od formy agralnej do przemysłowej. Doszedł on do wniosku, że podczas przejścia od epoki rolniczej do przemysłowej dokonuje się proces przejścia w epokę nacjonalizmu. Narodziny narodu są związane z powstanie społeczno - ekonomicznych warunków, które powodują, że grupa dąży do homogenizacji. Narody tworzą nacjonalizm chroniąc swój dorobek. Ważne są czynniki polityczne, które pomagają chronić dorobek i terytorium.
Żeby istniała zbiorowość musi być więź społeczna. Tożsamość narodowa to poczucie więzi i współuczestnictwa w utrwalaniu, upowszechnianiu i tworzeniu elementów kultury charakterystycznych dla członków określonego narodu. Tożsamość sprawia, że identyfikujemy się z narodem.
NACJONALIZM I. Proces kształtowania się narodu i państwa narodowego
II. Świadomość przynależności do danego narodu (patriotyzm)
III. Szacunek dla języka narodowego i kultury języka danego narodu
IV. Ruch ideologiczny, który jest kulturową doktryną narodu i wyrazem narodowej woli do realizacji narodowych dążeń i aspiracji tego narodu.
V. Społeczny i polityczny ruch, którego celem jest zbudowanie narodu oraz zrealizowanie narodowej woli.
VI. Egoizm narodowy, postawa wywyższająca dany naród ponad inne. E. Gellner - Nacjonalizm to ruch społeczny, który jest konsekwencją rozwoju społecznego, to pęd do tworzenia jednostek odpowiadających nowemu podziałowi pracy. Pojawia się tylko w konkretnych warstwach społeczno - politycznych, kiedy zbiorowość wytworzyła pewien dorobek i chce go chronić. MNIEJSZOŚCI NARODOWE To kategoria lub grupa ludzi wyróżniających się odrębnością etniczną (językiem, kulturą, tradycją), które są autochtonami, czyli mieszkają na terenie, w którym zawsze mieszkali, ale ze względu na swoją małą liczebność nie stanowią najważniejszej grupy narodowej w kraju. Ludzie mają historyczne prawo do danego terytorium.
Grupy ludzi, których łączy wspólna kultura i język, ale zmienili miejsce zamieszkania to grupy etniczne.
Istnienie mniejszości narodowych i grup etnicznych może prowadzić do konfliktów.
Prawo międzynarodowe gwarantuje mniejszościom narodowym prawo do własnego języka i kultury.
STEREOTYPY NARODOWE Cechy:
1. Tworzą obraz uproszczony i schematyczny, zawsze zawarta jest w nich część prawdy
2. Źródłem stereotypów są nie autorytatywne źródła, są nie do zidentyfikowania
3. Mają społeczny charakter - społeczeństwo je tworzy i oddziałuje na nie
4. Są odporne na zmiany
5. Mogą pełnić rolę samo spełniającej się przepowiedni.
6. Zjawisko masowe, występuje w każdym społeczeństwie, ekonomizują nasz wysiłek poznawczy.
7. Nie musi być negatywny, może być neutralny lub pozytywny.
8. Ze stereotypu nie wynika postawa przeciwna wobec narodu Uprzedzenia - to forma postawy, ważny jest element emocjonalny, sprawia podjęcie działania negatywnego. WSPÓŁCZESNE TEORIE SOCJOLOGICZNE
I. Funkcjonalizm - ma korzenie w początkach socjologii. Emil Dürkheim traktował społeczeństwo jako całość, która składa się z określonych części, które pełnią funkcje pozwalające utrzymać tą całość.
Stany rzeczywistości
a) normalny - kiedy części spełniają funkcje
b) patologiczny - stan anomii - kiedy części do siebie nie pasują, istnieją między nimi rozbieżności
Badanie antropologii społecznej - Bronisław Malinowski, a. Radcliffe Brown - badali społeczności pierwotne, społeczeństwo to pewna całość, która musi być zintegrowana.
Funkcje to te procesy, które utrzymują zintegrowaną całość. Pojęcie systemu wprowadził Talcott Parsons. Wiąże się z nim także nazwisko Roberta Mertona.
Założenia funkcjonalizmu Parsonsa
Dokonał uogólnienia i sformułował utopijną teorię rzeczywistości społecznej.
1. Holizm - stanowisko, które mówi, że rzeczywistość trzeba ujmować jako całość, jedność funkcjonalną, społeczeństwo to system.
2. Socjologizm metodologiczny - przedmiotem analizy funkcjonalizmu są fakty społeczne (czyli takie działania, które mają znaczenie społeczne, dotyczą ludzi). Faktami są np. role społeczne, normy społeczne, zwory kulturowe, struktura społeczna, zasady kontroli społecznej. Przedmiotem nie są oceny subiektywne.
3. Wyjaśnianie funkcjonalistyczne - rozpatrywanie faktów społecznych pod kątem funkcji jakie te fakty pełnią w systemie społecznym. wskazanie funkcji jest wyjaśnieniem danego zjawiska.
4. Funkcjonalne wymogi - stałe zasady, które musza być realizowane, aby system społeczny był całością (np. zasada rekrutacji nowych członków, normy, resocjalizacja).
5. Ład społeczny - naturalnym stanem społeczeństwa jest równowaga, fakt spełniania przez części systemu funkcji ma prowadzić do homeostazy.
6. Ahistoryzm - odrzucanie historii, ponieważ nic się z niej nie nauczymy, nie ma znaczenia, nie odgrywa roli. Podsystemy systemu jako całości
1. Organizm
2. Osobowość
3. Struktura społeczna
4. Kultura Każdy podsystem spełnia określone funkcje, które przyczyniają się do utrzymania całości.
1. Funkcja adaptacji - spełnia ją organizm, on zapewnia nam adaptację do środowiska (przyrodniczego i społecznego).
2. Funkcja osiągania celów - wypełnia ją osobowość, to ona przyczynia się do wyznaczania i realizowania celów.
3. Funkcja integracji - wypełnia ją struktura społeczna, koordynowanie i utrzymywanie właściwych stosunków między społeczeństwem
4. Funkcja kultywowania wzorów kulturowych - wypełniana przez kulturę, utrzymywanie wzorów działania. Te funkcje to warunki równowagi systemu. Równowaga jest wtedy, gdy spełnione są te cztery funkcje. Wtedy mówimy o homeostazie systemu.
W każdym systemie występuje proces różnicowania elementów systemu, ale nie jest on dezintegrujący. Role społeczne są przykładem elementów różnicujących, ale nie musi to zakłócać równowagi systemu. Wraz z tym procesem powstają nowe zasady, które są dostosowywane do systemu.
Parsonsowi zarzucano konserwatyzm - czyli utrzymywanie strych wzorów, które mogą zahamować proces rozwoju. II. Teorie konfliktu społecznego - Dahrendorf, Coser. W społeczeństwie można wyróżnić dwa czynniki:
1. Integrujące
2. Czynniki, które prowadzą do zachwiania równowagi
Wg Parsonsa zachwianie równowagi to anomia, zjawisko patologiczne. Wg Dahrendorfa konflikt jest naturalną częścią życia społecznego. Wszędzie, gdzie jest przymus i interes musi być zachwianie równowagi.
Coser sformułował tzw. funkcjonalizm konfliktu - gdzie jest konflikt, tam pojawia się integracja po przeciwnej stronie konfliktu. System społeczny uruchamiają procesy tzw. wentyle bezpieczeństwa - rozładowują konflikty nierozwiązane. Założenia konfliktowej teorii społecznej Dahrendorfa:
1. Wszechobecność zmiany - jest naturalnym elementem, zmiany dokonują się permanentnie
2. Wszechobecność konfliktu
3. Każdy element w społeczeństwie przyczynia się do zmiany i dezintegracji
4. Każde społeczeństwo opiera się na przymusie stosowanym przez jednych członków w stosunku do drugich członków. Źródła konfliktu to zależności między grupami społecznymi. Wszystkie systemy są źle zintegrowane, dążą do zmian. III. Teoria wymiany - George Homans, Peter Blan.
Łączy elementy ekonomii i psychologii.
Pewne zachowania mają konsekwencje pozytywne (nagroda), a niektóre negatywne (kara). Ludzie wykonują zadania licząc, że otrzymają w zamian jakąś nagrodę.
Reguła wzajemności może być łagodna (uśmiech), skrajna (łapówkarstwo, korupcja)
Wymiana społeczna to dobrowolne działania jednostek motywowane wzajemnością innych osób, którą te działania mają wywołać.
Warunkiem wymiany jest wypełnianie zobowiązań. Wymiana społeczna pociąga za sobą nieokreślone zobowiązania, nie sposób ich zmierzyć. Konflikty pojawiają się kiedy wymiana nie jest współmierna. Teoria wymiany mówi, że wszystkie działania są ukierunkowane na człowieka. SPOŁECZNA ROLA PRACY
Praca to celowa czynność ludzi społecznie użyteczna lub społecznie doniosła. Wywiera wpływ na jednostki, zaspokaja potrzeby, wpływa na strukturą grupy, wymaga współpracy, jest uwarunkowana kulturą danego społeczeństwa.
W starożytnej Grecji praca była hańbą, pracowali tylko niewolnicy.
W czasach pierwszych chrześcijan praca sprawia, że człowiek jest zdrowy, nie nękają go grzeszne myśli (średniowiecze).
Reformacja sprawiła, że praca stała się wartości dla człowieka.
W początkach kapitalizmu praca stała się siłą niszczącą człowieka.
Karol Marks
Alienacja pracy - dehumanizacja poprzez rozwój kapitalizmu
1. Produktu - robotnik produkuje coś, czego nie może kupić, coś co nie jest jego
2. Pracy - człowiek jest zmuszany do pracy, praca nie daje satysfakcji
3. Człowieka i całego świata - wynika z tego, że stosunki są regulowane przez przymus, pojawiają się lęki i obawy.
Dzisiaj preferuje się koncepcję pracy, która daje satysfakcję
1. Zewnętrzną - wzbogacamy doświadczenie, realizujemy potrzeby
2. Wewnętrzną - wartość autotoliczna, pracujemy ponieważ praca jest wartością samą w sobie.
Postawy ludzi wobec pracy
1. Instrumentalna - praca może mieć charakter narzędzia do osiągania określonych celów, kalkulowanie czy nam się wysiłek opłaca, osoby słabo się angażują w wykonanie.
2. Biurokratyczna - osoby, które traktują pracę jako środek do zrobienia kariery, praca wpływa na pozycję społeczną, często przeniesienie pracy na sferę prywatną
3. Solidarystyczna - osoby pracują ze względu na ludzi, z którymi mają kontakt, mają silne związki społeczne
4. Dynamiczna - podejście jest różne w zależności od sytuacji społecznej Każde miejsce pracy jest systemem społecznym. Warunki działania systemu:
1. Zgodność systemu z ładem polityczno - gospodarczym
2. Zdolność rozwiązywania przez system nacisków wewnętrznych i zewnętrznych, które zmuszają system do zmiany
3. Przysposobienie ludzi do zleconych im ról zawodowych
4. Łączność pomiędzy poszczególnymi elementami tego systemu
5. Utrwalanie wartości społecznych, które stanowią podstawę porozumienia i współpracy Cechy systemu społecznego:
1. Każdy system jest dynamiczną grupą
2. W skład wchodzą elementy materialne, ludzie i niematerialne elementy (idee, wartości)
3. Morfologia - wewnętrzna budowa systemu, wyróżnianie poszczególnych elementów
4. Struktura - uporządkowanie i zależności między elementami
5. Układ funkcji i pozycji
6. Hierarchia zależności - nadrzędność, podrzędność lub równorzędność elementów. Funkcje systemu:
1. Integracyjna - system integruje elementy
2. Inspiracyjna - system zachęca
3. Zabezpieczająca - system chroni nasze wartości W zakładzie pracy należy wyróżnić role zawodowe czyli zachowania pracowników wynikające z działalności związanej z pozycją zajmowaną w zakładzie i obowiązkami z tego wynikającymi. Są one uporządkowane hierarchicznie (role kierownicze, dozoru i kontroli, specjalistów, pracowników administracji i pomocniczych, produkcyjne). Nie są dane z góry, wynikają z kontekstu społeczno - kulturowego.
Społeczności w zakładzie pracy - ludzie je tworzą, są ukształtowane historycznie, ich cechy zależą od warunków produkcyjno - technicznych, potrzeb społeczno - ekonomicznych i jednostkowych. Jest to grupa wtórna, celowa, ma elementy grupy pierwotnej, wspólnoty. Na społeczność wpływ mają cechy demograficzne osób tworzących tą wspólnotę, cechy jednostek, umiejętności, talenty, postawy, kultura. Społeczność musi spełniać warunki formalne (wynikają z przepisów) i nieformalne (tworzą je same).
Zachowania ludzi wynikają z następujących czynników:
1. Model przedsiębiorstwa - produkcyjne czy usługowe, czy dominuje podejście organiczne czy mechaniczne
2. Stan gospodarki
3. Poziom grupowego solidaryzmu
4. Roszczenia zbiorowe
5. Świadomość ludzi dotycząca gospodarowania zakładem pracy Czynniki dezintegrujące społeczności w zakładzie pracy
1. Brak mechanizmów adaptacyjnych do nowej sytuacji
2. Generowanie sprzecznych oczekiwań
3. Dysfunkcjonalność
4. Zerwanie więzów pracowników z przedsiębiorstwem
5. Anomijne, konfliktowe zachowania
1



Dane autora:




wiedza.diaboli.pl / Socjologia

190 IP banned